Կրթության որակի ներբուհական գնահատումը` ամբիոնի ներուժի օգտագործման գնահատականի միջոցով

Հայրենական բարձրագույն դպրոցի զարգացման ժամանակակից փուլում առաջանում է բուհական կրթության որակի գնահատման համար նոր միջոցների և մեթոդների մշակման անհրաժեշտություն և գլխավորը` զգալիորեն բարձրանում են պահանջները նրա անկողմնակալության և օբյեկտիվության վերաբերյալ: Եթե ընդհանրացնենք կիրառվող կրթության որակի գնահատումները` կարելի է տեսնել, որ դրանք կատարված են չորս մակարդակներում` միջազգային, ազգային, բուհական և ներբուհական: Բուհի համար առավել կարևոր են վերջին երկու մակարդակները, որոնք կազմում են բուհերի համալիր որակը: Եթե բուհականը (որակի արտաքին գնահատում) կատարվում է առաջին հերթին կառավարության և արհեստավարժ կազմակերպությունների կողմից` նպատակ ունենալով որոշել, թե որքանով է բուհի գործունեությունը համապատասխանում ընդունված չափորոշիչներին, ապա ներբուհական գնահատումը ուղղված է առաջին հերթին բուհի գործունեության բարելավմանը և իրականացվում է բուն կրթական հաստատությունում` ինքնագնահատման միջոցով:Կրթության որակի գնահատման ռացիոնալ մեթոդների մշակման ժամանակ որոշիչ է դառնում ցուցանիշների, չափանիշների և բուն որակի գնահատման մեխանիզմի կոնկրետացումը:Այդ չափանիշների բացահայտման համար փորձենք վերլուծել համալսարանի գործունեությունը: Գտնվելով կոշտ մրցակցության պայմաններում` բնական է, որ համալսարանների առջև կանգնում է այն նույն հարցը, ինչ առևտրային կազմակերպությունների առջև` ինչպես աշխատել ավելի արդյունավետ, ավելի շահավետ, արտադրելով ավելի բարձր որակի ՙարտադրանք՚:Թողարկվող ՙարտադրանքի՚ քանակը և որակը բնութագրում են բուհի գործունեության ուսուցողական, գիտական, տնտեսական և կառավարչական մակարդակը: Բնական է, որ ՙարտադրանքի՚ ստեղծման բազան են հանդիսանում համալսարանի ՙներքին արժեքները՚, հատկապես ամբիոնները, որոնց աշխատանքը մեծապես պայմանավորում է ՙարտադրանքի՚ որակը: Մեր կողմից առաջարկվում է ամբիոնի ներուժի օգտագործման գնահատման հետևյալ մեթոդը` ամբիոնի ներուժի օգտագործման որակական գնահատման համար առաջարկվում է օգտագործել պոտենցիալ հնարավորությունների գործակցի հասկացությունը որպես ընդհանրացնող ցուցանիշի, որն իրենից ներկայացնում է յուրաքանչյուր բաղադրիչի համար առանձին գնահատականներ հանդիսացող գործակիցների ադիտիվ ամփոփում` K=K1*.....*KN, որտեղ` KI – I-ական բաղադրիչ մասով պոտենցիալ հնարավորությունների գործակիցն է, I = 1,...., N: Պոտենցիալ հնարավորությունների գործակցի ներկայացումը ցուցանիշների տվյալների կշռված գումարի տեսքով ենթադրում է բոլոր ցուցանիշների իրավազորությունը, իսկ ցուցանիշների բովանդակային տարատեսականությունը և դրանց տարամասշտաբությունը հաշվի կառնվեն համապատասխան քաշային գործակիցների սահմանման միջոցով, որոնք որոշվում են վիճակագրական և փորձագիտական ճանապարհով:Բոլոր ամբիոնների ներուժի օգտագործման որակական գնահատականների գումարը կարող է ծառաել որպես կրթության որակի գնահատական ինքնագնահատման ժամանակ:Ամբիոնի աշխատանքային ներուժի մեծության վրա կարևոր ազդեցություն ունեցող գործակիցներից մեկը Այդ դեպքում`

К1 = k * [ nij(ai + bj)],

որտեղ i = 1...3, իսկ j =1...5, ելնելով հաջորդող սահմանափակումներից: Որպես տարիքի բնութագրեր ընդունված են` երիտասարդ, միջին, տարեց: Որպես պաշտոնի տարբերակներ` լաբորանտ, ասիստենտ, դասախոս, դոցենտ, պրոֆեսոր: k մեծությունը ընդունում է 0 արժեք, եթե ամբիոնում մշտական գրանցվածների տոկոսը < 60 - ից, 1,5 արժեք, եթե ա70 % - ից, բայց < 90 % - ից և հավասար է 2 - ի եթե ա 90- ից:
k գործակիցը արտահայտում է դասախոսների երկրորդական զբաղվածության աստիճանը, որը սովորաբար բացասաբար է անդրադարնում հիմնական գործունեության որակի վրա, քանի որ չկա դասախոսների մշտական նորմալ փոխգործողություն և հետևաբար չկա ընթացիկ համալսարանական խնդիրների և լուծումների մշտական ակտիվ քննարկում: Ամբիոնի աշխատանքային ներուժի մեկ այլ գործակից է հանդիսանում նրա զբաղվածության աստիճանը: Որպես չափման միավոր առաջարկվում է ընդունել

si =

հարաբերությունը յուրաքանչյուր առարկայի համար, այսինքն i=l...n, որտեղ n - առարկաների քանակն է:Այդ դեպքում ամբիոնի ծանրաբեռնվածությունը յուրաքանչյուր ֆակուլտետում կլինի`

f =

իսկ զբաղվածության գործակիցը կարելի է որոշել հետևյալ բանաձևով`

K2 =

որտեղ m - ամբիոնի աշխատակիցների քանակն է, իսկ k - ն – ֆակուլտետների քանակը:
գիտական աշխատանքների քանակը/աշխատակիցների քանակը
հարաբերությամբ:

K4 =


ամբիոնում միջին աշխատավարձը/համալսարանի ամբիոններում ամենաբարձր միջին աշխատավարձը

Ի վերջո, ամբիոնի ներուժի օգտագործումը էականորեն կախված է նյութատեխնիկական բազայից: Դա` և համապատասխան տեխնիկական սարքավորումներով հագեցվածությունն է, և ուսումնամեթոդական գրականության առկայությունն ու վիճակը, և ուսումնական պլանների ու առարկայական ծրագրերի վիճակը, ինքնուրույն աշխատանքի պայմանները և այլն: Այդ գործակիցը, որը կանվանենք հագեցվածության գործակից, պետք է գնահատվի փորձագիտական ճանապարհով: